WIA onder druk: uitdagingen en oplossingen

De sociale zekerheid staat onder druk. Het verzuim en de instroom in de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) stijgen al jaren. UWV kan die instroom niet aan, waardoor de achterstanden groeien. In het coalitieakkoord staan stevige maatregelen. Anna-Marie Beerda, beleidsadviseur sociale zekerheid bij Nationale-Nederlanden, ziet uitdagingen én kansen om het stelsel te verbeteren.

In december 2025 verscheen het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de WIA. Daarin staan adviezen om de achterstanden bij UWV weg te werken en het stelsel eenvoudiger te maken. Eerder bracht ook de commissie OCTAS (Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel) belangrijke aanbevelingen uit. Met het nieuwe coalitieakkoord kiest het kabinet voor grote veranderingen. Ook kwam het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) eind 2025 nog met een Kamerbrief. Daarin staan maatregelen voor het herstelprogramma voor fouten in de WIA-uitkeringen en oplossingen om de achterstanden sneller weg te werken.

Waarom is de WIA zo’n actueel onderwerp?

Anna-Marie: “De WIA zorgde eerst voor minder arbeidsongeschikten. De laatste jaren komen er juist weer meer mensen in de WIA terecht. Dat betekent dat meer mensen langdurig niet kunnen werken. Dat is niet goed voor henzelf, voor werkgevers en voor de maatschappij. Daarom is het belangrijk dat minder mensen in de WIA instromen.

De WIA is ingewikkeld voor uitkeringsgerechtigden door de verschillende uitkeringsregelingen. En het effect van meer werken op het inkomen. Bijvoorbeeld: iemand krijgt een WGA-uitkering en gaat een paar uur per week extra werken. Dan stijgt het inkomen uit werk. Maar de uitkering kan tegelijkertijd (op termijn) omlaag gaan of stoppen. Dat geeft onzekerheid, omdat mensen bij een terugval in hun gezondheid bang zijn hun uitkering te verliezen.

Ook zijn de berekeningen van de uitkeringen complex, wat heeft geleid tot fouten in de hoogte van de uitkering. Nu de instroom in de WIA stijgt en er een tekort is aan verzekeringsartsen, zijn aanpassingen in de uitvoering van de WIA nodig.”

Wat is het grootste probleem op dit moment?

Anna-Marie: “De achterstanden bij UWV. UWV streeft nu naar een maximale wachttijd van zes maanden voor de eerste WIA-beoordeling. Voor een herbeoordeling is de wachttijd vaak jaren. Dit gaat nog verder oplopen nu UWV minder capaciteit gaat inzetten op herbeoordelingen. Een herbeoordeling vraag je aan als een werknemer meer of minder kan werken. Dat heeft invloed op de hoogte van de WIA-uitkering. Maar zolang UWV niet beslist, weet de werknemer niet waar hij aan toe is. Deze onzekerheid raakt ook werkgevers. De achterstanden leiden ertoe dat de re-integratie stopt of vertraagt. Dat maakt het lastiger om weer passend werk te vinden. Voor werkgevers betekent dit hogere kosten.”

Welke maatregelen zijn er om die achterstanden te verkleinen?

Anna-Marie: "Er zijn al stappen gezet. Denk aan:

• Praktisch beoordelen : als iemand werkt tijdens de WIA-beoordeling, bepaalt UWV het arbeidsongeschiktheidspercentage met het inkomen uit werk. En niet meer op basis van een medische beoordeling. Dat scheelt verzekeringsartsen tijd.
• Sociaal-medische centra: verzekeringsartsen krijgen meer ondersteuning bij de beoordeling van zieke werknemers waardoor ze geen taken doen die door andere collega’s uitgevoerd kunnen worden.
• 60-plusregeling: werknemers die 60 jaar of ouder zijn kunnen na de verzuimperiode een WIA-uitkering krijgen, die gebaseerd is op een arbeidsongeschiktheid van 80-100%. Een verzekeringsarts hoeft hen dan niet te beoordelen.

Deze maatregelen helpen, maar lossen het probleem niet op. De achterstanden blijven groeien. Dat komt vooral door meer instroom in de WIA. Ook van jonge werknemers met psychische klachten. Daarom zijn er nieuwe voorstellen om de instroom te verminderen. Begin 2026 start een proeftuin. Verzekeringsartsen, arbodienstverleners en re-integratiebedrijven werken in deze pilot nauw samen. Zij gebruiken hiervoor de kennis en informatie uit de verzuimperiode om sneller een beoordeling te kunnen doen. We vinden deze samenwerking belangrijk. Daarom doet onze dienstverlener HCS ook mee aan deze proef."

Maak gebruik van elkaars kennis. Dat scheelt tijd en geeft werknemers en werkgevers sneller duidelijkheid.

Wat zijn de belangrijkste adviezen uit het IBO-rapport? Wat vind je daarvan?

Anna-Marie: “De drie belangrijkste adviezen van het IBO-rapport zijn:

• 1
  Taakherschikking: andere medische professionals nemen taken over van de verzekeringsartsen van UWV.
• 2
  Voorwaarden stellen aan herbeoordelingen: bijvoorbeeld een verplichte toelichting over de verandering in de situatie van de werknemer. Of dat de aanvrager meebetaalt aan een herbeoordeling.
• 3
  Afschaffen van de IVA-uitkering vanaf 2030.

We zijn positief over de eerste twee maatregelen. Maar het afschaffen van de IVA vinden we nadelig. Voor werknemers, werkgevers én verzekeraars. Nu betalen werkgevers niet zelf voor ex-werknemers met een IVA-uitkering. Ook hoeven zij niets te doen om deze werknemers weer aan het werk te helpen. Als de IVA verdwijnt, worden werkgevers wél verantwoordelijk voor deze groep volledig en duurzaam arbeidsongeschikte werknemers.

We verwachten dat minder werkgevers dan nog kiezen voor eigenrisicodragen voor de WGA. We maken ons zorgen om deze ontwikkeling. Juist nu is meer begeleiding naar werk van langdurig zieken nodig. Daarom vinden we andere maatregelen beter. Zoals taakherschikking en meer samenwerking tussen verzekeringsartsen van UWV en de private sector, zoals arbodiensten.”

Tip van Anna-Marie:

“Investeer in een goede relatie en open gesprekken met je werknemers. Kijk wat je kunt doen om verzuim te voorkomen. Zeker nu de arbeidsmarkt krap is, hebben we iedereen nodig.”

Hoe ziet de toekomst van de sociale zekerheid eruit?

Anna-Marie: “De komende tijd blijft het spannend, omdat de voorgestelde maatregelen grote gevolgen hebben. In het coalitieakkoord staan ingrijpende maatregelen voor werknemers, werkgevers en onze WIA-verzekeringen. De belangrijkste zijn:

• Afschaffen IVA voor nieuwe gevallen per 2030.
• Verlagen van het maximum dagloon met 20% per 2029.
• Inkorten van de loongerelateerde uitkering (LGU) naar maximaal 1 jaar per 2028.
• Een 1-op-1 koppeling van de AOW-leeftijd met stijgende levensverwachting per 2033 .

We gaven al aan dat we geen voorstander zijn van het afschaffen van de IVA. Met het verlagen van het maximum dagloon en het inkorten van de LGU dalen de WIA-uitkeringen. Dit kan bijdragen aan een lagere WIA-instroom. Het verhogen van de AOW-leeftijd zorgt ervoor dat juist meer mensen een uitkering ontvangen. Dit komt omdat ze langer recht houden op een WIA-uitkering, totdat hun AOW ingaat.