Ga direct naar inhoud

Fatima geeft haar leerlingen mindfulness:
“Ze hebben er hun hele leven voordeel van”

“Hoe dóe je het allemaal? Waar haal je de tijd vandaan? En de energie?” Het zijn vragen die Fatima Boutaka (30) geregeld krijgt. Ze heeft haar eigen bedrijf, zit in allerlei comités en is ook nog eens lerares in het basisonderwijs. Haar baan is koploper als het gaat om burn-outklachten. Hoe ze rust in haar drukke bestaan vindt? Onder andere door mindfulness. Ook haar leerlingen kunnen hiervan profiteren, denkt Fatima. Dus geeft ze hen ‘aandachttraining’. Hoe ziet zo’n les eruit? En wat voor effect heeft het op kinderen?

Fatima geeft drie dagen per week les aan groep 7. Wie er de overige dagen lesgeeft? Dat wisselt. Voor volgende week is er bijvoorbeeld nog geen docent gevonden. Als dat zo blijft, neemt de directie het over. Het lerarentekort is ook op bassischool De Horizon in Amsterdam Nieuw-West een probleem. “Het wordt alleen maar erger”, constateert Fatima. Ze oogt kalm en vriendelijk. “Begin september had onze school de formatie rond, maar sinds september zijn er drie docenten uitgevallen.”


Hoge werkdruk

Sinds de Wet passend onderwijs in 2014 van kracht is gegaan, zijn er veel kinderen in de klas die extra ondersteuning nodig hebben. Dat betekent: meer gesprekken, meer contact met instanties en meer administratieve werkzaamheden. “Collega’s gaan buiten Amsterdam werken, daar is het rustiger en is het werk minder zwaar”, vertelt Fatima. “Dan schrik je echt. Als iedereen zo gaat denken, wie zorgt er dan voor de kinderen hier?”

Fatima’s liefde voor het onderwijs is groot. “Als klein meisje wilde ik al iets betekenen voor de maatschappij”, zegt ze. Ze staat nu vijf jaar voor de klas. Dat doet ze drie dagen per week, één dag is ze bovenbouwcoördinator. Maar extra werken zit er voor haar niet in. Ze heeft immers ook nog een bedrijf te runnen: Mindful Class.


Kinderyoga en ademoefeningen

Fatima kwam in aanraking met mindfulness toen ze 18 was. Een studentenpsycholoog raadde het haar aan. “Al noemden ze het toen nog niet zo”, lacht de lerares. Ze deed ademoefeningen en probeerde negatieve gedachten los te laten. Hoewel de lessen een positief effect hadden, deed ze er de jaren erna niets mee. Tot zes jaar geleden. Toen kwam ze de opleiding tot Mindfulness Kindertrainer tegen. “Ik werkte al op een basisschool, dus 1 + 1 was 2.”

Sinds 2015 geeft de juf de leerlingen uit groep 7 ‘aandachttraining’. Ze volgt de methode Eline Snel, een achtweekse training van één wekelijkse les van een uur en de overige dagen lessen van tien minuten. Die momenten zet ze door als de acht weken voorbij zijn. “De lessen zijn afwisselend”, zegt Fatima, terwijl ze het lesboek laat zien. Het staat vol invuloefeningen en vrolijke plaatjes van kikkers en vogels. Lessen gaan over thema’s als emoties, zelfvertrouwen en het gebruiken van je zintuigen. “Bij ieder onderwerp doen we een oefening, zoals kinderyoga, een ademhalingsopdracht of een bodyscan. Wat voelen, horen en ruiken ze?”


Levenslessen

Een voorbeeld van een oefening: iedere leerling krijgt een groen, rubberen armbandje. Op het moment dat ze iets onaardigs zeggen, moeten ze het armbandje omdraaien. Aan het eind van de dag merken ze op hoe vaak ze het armbandje hebben omgedraaid en hoe vaak ze dus onaardig zijn geweest. “Mindfulness gaat ervan uit dat je pas iets kan veranderen, als je merkt dat het er is”, legt Fatima uit.

Kinderen komen tot rust en leren zich te concentreren

“Met zo’n experiment leren kinderen dat vriendelijkheid de krachtigste eigenschap is. Dat je met vriendelijkheid niemand buitensluit, net als de regen. Die komt ook overal en slaat niemand over.” Zulke metaforen sluiten aan bij de belevingswereld van kinderen. Op een speelse manier worden ze zich bewust van hun emoties en gevoelens. Belangrijk is: het gaat om de ervaring. “Kinderen kunnen het niet fout doen”, glimlacht Fatima. “Ze moeten al de hele dag presteren. Tijdens de aandachttraining komen ze tot rust en leren ze zich te concentreren.”

Zin in de aandachttraining

De eerste weken zijn kinderen nog snel afgeleid. Ze kijken telkens rond en kunnen moeilijk stilzitten. Al snel wennen ze en kijken ze zelfs naar de lessen uit. “Vorig jaar stonden we op het punt een toets te maken. Een jongen die zich eerder had verzet tegen de lessen, stak zijn hand op en vroeg: “Juf, gaan we nog aandachttraining doen?” Ongelooflijk dat dat uit zíjn mond kwam!” Fatima straalt. Uit zichzelf downloaden sommige kinderen een app, waarmee ze thuis ook oefeningen kunnen doen. Voor het slapengaan, bijvoorbeeld.

Waar kinderen voorheen agressief konden zijn, leren ze nu: ze hebben zelf de controle over hun lijf. Tegenwoordig ‘moeten’ jonge kinderen veel, van de (digitale) maatschappij, maar ook van zichzelf. Hier leren ze dat zij de baas zijn, niet hun “verhalenvertellers”. Met dat woord bedoelt Fatima alle gedachten die kinderen hebben. “Je weet nooit zeker of de veranderingen puur en alleen door de mindfulness komen”, geeft Fatima toe. Maar ze is blij met de vele positieve reacties.



Mindfulness zou een verplicht schoolvak moeten zijn

Een leven voordeel van

“Ik vind dat mindfulness verplicht moet worden op alle scholen”, stelt Fatima. Dat ziet ze ook wel gebeuren in de toekomst. Steeds minder mensen lijken mindfulness zweverig te vinden. “Gelukkig, want je hebt er je hele leven voordeel van”, zegt Fatima met een twinkeling in haar ogen. Zelf helpt het haar in ieder geval. Ze ervaart rust, focus, (zelf)compassie. De juf was al optimistisch ingesteld, nu nog meer. Die hoge werkdruk in het onderwijs? Vervelend, maar zolang ze gezond is en het goed gaat met de mensen om haar heen, kan ze dat wel aan.


Meer tips over omgaan met werkdruk

  • In tien stappen meer grip op je werk
  • Doe de test: hoe vitaal ben jij?
  • Zeven tips voor een gezonde werk-privébalans
  • Sneller aan het werk door persoonlijke begeleiding bij verzuim